MIASTA OGRODY                    

    Pierwsze klasyczne miasto-ogród, powstało w 1903r. w Letchworth, według idei E. Howarda, a w roku 1907, Sir Unwin - mistrz Maya – rozpoczął prace nad ogrodowym miastem w Hampstead, nieopodal Londynu. W przeciwieństwie do wcześniejszej urbanistyki, bazującej na tradycji szesnastowiecznych planistów, podporządkowanej dodatkowo klasycyzująco-romantycznym rygorom, rozwiązania proponowane przez zespół Unwina, opierające się na teorii miast ogrodów, potrafiły nadać poszczególnym domom, czy mieszkalnym blokom, właściwy, wspólnotowy klimat. W tej propozycji swoje współistnienie znalazły siedliska ludzkie oraz instytucje kulturalne i gospodarcze, stając  się wspólnym organizmem, tworzącym całe osiedle. W tym miejscu uwagę zwrócić należy na brak przypadkowości takiego rozwiązania, które było pochodną politycznych przekonań Sir Unwina - socjalisty potrafiącego dostrzec, oprócz funkcji, subtelność estetycznych doznań. Unwin bowiem nie ograniczył się tylko do zaprojektowania osiedla spełniającego wymogi użyteczności ale co istotne, zadbał o takie elementy osiedlowej architektury jak żywopłoty, słupy latarń czy skrzynki na listy. dzięki temu osiągnął korzystny mariaż funkcji i formy. Bez przyznawania prymatu któremuś z  tych elementów, powstała harmonia jakiej oczekuje zarówno odbiorca dzieła sztuki jak i jego twórca. 
    Unwinowski projekt osiedla w Hapstead był w istocie podwalinami pod rodzącą się teorie miast satelitarnych. W 1921 roku Unwin wspólnie m. in. z W. R. Lethaby i G. L. Peplerem, opublikował "Teorię i praktykę w budownictwie miejskim", w której po raz pierwszy pojawił  się pomysł nowoczesnego organizmu miejskiego, będącego połączeniem metropolii z miastami satelickimi. ta całkowicie nowa idea, jakkolwiek mająca swoje konotacje np. z willą sub urbana, de facto była absolutnie nowatorska w potraktowaniu miasta jako jednorodnego organizmu. A ponieważ zapewniała nie tylko funkcjonalne istnienie takiego organizmu, ale także pozwalała mieszkańcom dużych ośrodków miejskich odpocząć w obcowaniu z naturą, stosunkowo szybko została urzeczywistniona i w Anglii, i poza jej granicami, stając się z czasem podstawą rozwoju dużych miast na całym świecie. 
    Zarówno realizacje Unwina jak i Maya wyrastały z wypracowanej przez Ebenezera Howarda idei "miasta ogrodu". Miasto takie w założeniu ideowym miało stanowić samodzielną jednostkę osiedleńczą, funkcjonującą niezależnie także w sferze gospodarczej, przestrzennej i społecznej. Jednocześnie cechą dystynktywną miasta satelickiego miało być występujące na jego obszarze piękno przyrody, czyste powietrze i woda, otoczone ogrodami słoneczne domy i spokój. Zgodnie z tą ideą, podstawą strefy mieszkaniowej miały być warunki ekologiczne, możliwe do osiągnięcia przez odpowiednie planowanie urbanistyczne. założenia takie są konsekwencją zrodzonego w Anglii nurtu powrotu do natury i przesunięcia osiedli mieszkaniowych poza obszar wielkich miast. 
    Zasadniczo pomysł "miasta-ogrodu" sprowadzał się do malowniczo rozplanowanego osiedla willowego, pełniącego wyłącznie funkcję mieszkalną, nacechowanego intymnością spokojem. Linia zabudowy zaś odbiega od linii regulacyjnej, co powoduje charakterystyczne "rozedrganie" architektoniczne poszczególnych segmentów. Owo rozedrganie dodatkowo podkreśla nieregularna linia ciągów komunikacyjnych, dzielących się na ulice, dróżki i ścieżki, biorące swoje nazwy ze świata fauny i flory (J. Posener,1979, 264-288). 

    Na gruncie niemieckim idea "miast-ogrodów" nabrała nieco odmiennego, od howardowskiego, charakteru ponieważ urbaniści niemieccy podjęli próbę stworzenia raczej ogrodowych przedmieść, mających rozwiązać także problemy przeludnienia wielkich miast. Częstą zasadą stosowanych przez niemieckich architektów było zastępowanie rozległych ogrodów, ukwieconymi balkonami i tarasami lub osiedlowymi parkami. Jednym z pierwszych zrealizowanych przez Maya (tylko częściowo) osiedli tego typu, był wrocławski Brochów, przeżywający swój wielki rozkwit od roku 1896,związany z rozwojem kolejnictwa   i odkryciu tutaj źródeł kwasowych i solankowych (W.Kononowicz, 1997, 21). Najpełniej, zmodyfikowaną nieco, ideę "miasta-ogrodu" rozwinął May w realizacjach frankfurckich, po roku 1925, wykorzystując ukształtowanie terenu i zieleni w obrębie samych osiedli. 

All rights reserved: Janusz E. Kowalski
data ostatniej aktualizacji: 04-06-09